X
تبلیغات
رایتل

پژوهش من

دموکراسی، مدرنیته و تحلیل اجتماعی
پنج‌شنبه 20 مرداد 1384

۱۴- رابطه ی حکومت امام علی با مردم

دموکراسی و

تجربه‌‌ی حقایق

 

(14)

فهرست


پیشگفتار

تولد دموکراسی در یونان

تجربه ی دمکراتیک ، مرحله ای گذار

نظریه کلاسیک دمکراسی

نظریه رقابتی

اسطوره ی دموکراسی

دمکراسی کثرت گرایان و نظریه ی فرهنگی

دمکراسی سوسیالیستی و دمکراسی های متعهد

دمکراسی لیبرال و جهانی شدن

دمکراسی و حوزه عمومی

دمکراسی و پدیده ی دولت - ملت

نظری پراگماتیک به مدرنیته و جامعه ی دمکراتیک

گفتمان های دولت مردم سالار

بررسی دمکراتیزه شدن عملی

گذری بر کلیات نظری دمکراسی

الگوی جهانی دمکراسی

دمکراسی دینی

بنیانهای تفاوت

تاریخ مسلمانان و مساله ی دمکراسی

برخورد امام علی (ع ) و مساله ی قدرت و اقتدار

رابطه حکومت امام علی با مردم

نگاهی دوباره

اراده ی برتر

منابع


 

رابطه‌ی حکومت امام علی با مردم

چنانکه پیش از این دیدیم سخن از مردم سالاری مانند دموکراسی‌های امروز در زمان صدر اسلام ناممکن است و از سویی محور بحث ما مردم سالاری است ، لذا بد نیست نکاتی در خصوص رابطه‌ی حکومت مولای متقیان با مردم آورده شود و قضاوت و مقایسه و تطبیق این موارد را فعلاً رها کنیم  . به این منظور با ذکر پاره‌ای از ویژگی‌های حکومت علی (ع) در رابطه با مردم می‌پردازیم :

1ـ تنفر از ستمکاری : «چگونه بر کسی ستم نمایم برای نفسی که به شتاب می‌پوسد[1]»

2ـ حق انتقاد و نفی چاپلوسی : «مردم! برای اطاعت من از خداوند ، مرا ستایش نکنید و همچون جباران ، چاپلوسانه با من سخن نگویید   . نزد من از حق‌گویی و مشورت به عدل خودداری نکنید[2]»

3ـ حکومت براساس بیعت مردم نه حق‌خدادادی : «مردم با من بیعت کردند ، نه به دلیل مزد ، نه قدرتی که بر آنها چیره باشد[3] یا «شما حق را پسندید و من شما را به آنچه کراهت دارید مجبور نمی‌کنم[4]»

4ـ حقوق متقابل مردم وحکومت: «حق‌ من بر شما این است و حق شما بر من[5]»

5ـ حفظ حق انتقاد براساس مدارا با منتقدین : برای این مورد به کتابهای علی و صلح جهانی نوشته‌ی محمد خامنه‌ای و علی و فرزندانش نوشته‌ی طه حسین می‌توان رجوع کرد ، مجموعه آثار ، علی ، دکتر علی شریعتی و جاذبه و دافعه‌ی علی شهید مطهری نیز مفید خواهند بود  .

6ـ بخشش: «آنچنان ‌رفتار کن‌ که ‌نترسند و بدانند گذشته‌ی خطاکاران‌ را بخشیده‌ای [6]»

7ـ نظارت مستمر بر عمال حکومتی : « به خدا سوگند اگر در احوال عمومی خیانت کرده‌ای ، یا عاملان تو خیانت کنند و سهل‌گیری ، بر تو سخن خواهم گرفت[7]»

یا

«فروتن باش اما زیر دستان خود را کنترل کن تا بر مردم یاغی نشوند و نپندارند که برتری حق آنان است[8]»

یا

«کاری نکنید که مردم برای تأمین مخارج زندگی غلامان خود را بفروشند[9]»

یا

«خوش رفتار باش با مردم که یا برداری دینی تو یا همسرشت تو هستند[10]»

9ـ توجه عملی به مردم : « اگر رعیت گمان بر ستمگری تو بردند عذر بخواه و دلیل‌ات را آشکار کن و حتی گمانهای نادرست را پاسخ گوی[11]»

یا

«بترس از ریختن خون به ناحق و حتی ریختن خون ، نخستین چیزی که بین بندگان حکم گردد در رستاخیز خون‌های ریخته شده است[12]»

10ـ دوری از تشریفات :

«نباید از تشریفات در برخورد با مردم استفاده کنی ، تأثیر بر خود مستقیم و حس حقوق یکسان با تو مهم است»

یا

«برو به مأموریت خود و با اتکا به خدای یگانه‌ی بی‌همتا و حق خدای را از اموال آنها بگیر[13]»

یا

«به خدا سوگند ، استقبال و دویدن شما به دنبال حاکمان سودی ندارد و هرگز چنین نکنید  .[14]»

11ـ تساوی حقوق افراد در جامعه (حاکمان و مردم) :

بخصوص جلوگیری از سوء استفاده‌ی نزدیکان به خاطر خویشاوندی یا رفاقت با حاکم جامعه ، درایت زمینه داستان عقیل و آهن گداخته‌ای که علی به دستش نزدیک کرد و امثال آن بسیاراند  .

12ـ نحوه‌ی عمل علی پیش و پس از حکومت :

وی که منتقد سیاستهای ظالمانه‌ی حکومتی بود پس از مردم نیز به مردم همان حق را می‌داد و فرصتی را که پیش از حکومت می‌طلبید هیچگاه فراموش نکرد  . درباره‌ی توضیع این مورد به مجموعه آثار دکتر علی شریعتی به نام «علی» مراجعه شود  .

13ـ عدم اعتقاد به اینکه با ابزار و افرد نا صالح و اعمال نادرست می‌توان حکومت را تحکیم کرد و آنگاه با اصلاح امور پرداخت چنانکه نیکلسن گفته است و از بوعلی سینا نیز قریب به این مضمون را آورده‌اند که : «علی شجاع و جوانمرد بود اما سیاست و زرد نبود» و معنای این سیاست‌ورزی پرواضح است  . برای روشنتر شدن این مورد به کتاب جاذبه و دافعه‌ی علی مرتضی مطهری یا شرح نهج‌االبلاغه‌ی علامه جعفری می‌توان مراجعه کرد  .

 



[1] ـ فیض‌الاسلام، نهج‌البلاغه، چاپ 65، صفحه 713

[2] ـ همان ص 687

[3] ـ عبدالعلی بازرگان نهج‌البلاغه، 1374، صفحه 134

[4]ـ همان ص 84

[5] ـ فیض‌الاسلام ، ص 662

[6] ـ فیض‌الاسلام ص 838

[7] ـ همان ص 871

[8] ـ همان ص 888

[9] ـ همان ص 985

[10] ـ عبدالعلی بازرگان ص 168

[11] ـ همان

[12]ـ همان

[13] ـ همان ص 150

[14] ـ هنگام ورود به مداین

نظرات (0)
نام :
ایمیل : [پنهان می ماند]
وب/وبلاگ :
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)